| BALARILA
1. Pandiwa: Aptative/Abilitative Verbs
As the name implies, these verbs signify the potential or ability of doing the action indicated by the root word attached to the prefixes maka- and makapag-.
Maka-is used with root words that take on the um-affix.
Makapag- on the other hand is used with root words that take on the mag- prefix.
Ma- is the object focus equivalent of both maka- and makapag-
Halimbawa:
Bumasa ako ng libro. Nakabasa ako ng libro.
Nagbasa ako ng libro. Nakapagbasa ako ng libro.
Nabasa ko ang libro. I was able to read the book.
When ka in makapag is accented, the meaning changes. Makapag- accented prefix for mag-verbs express the idea of unexpectedly having the chance, opportunity, or time to do what the root word signifies or the mag- verb itself.
Halimbawa:
makapagsulat to have the opportunity or time to write
makapagbunot to have the opportunity or time to scrub the floor with a coconut husk
Salitang Ugat |
Maka- Actor Focus |
um |
Makapag-
Actor Focus |
mag |
Ma- Object Focus |
Pawatas |
makabunot |
bumunot |
makapagbunot |
magbunot |
mabunot |
Perpektibo |
nakabunot |
bumunot |
nakapagbunot |
nagbunot |
nabunot |
Imperpektibo |
nakakabunot |
bumubunot |
nakakapagbunot |
nagbubunot |
nabubunot |
Kontemplatibo |
makakabunot
makabubunot |
bubunot |
makakapagbunot
makapagbubunot |
magbubunot |
mabubunot |
Notice that in the imperpektibo and kontemplatibo of maka- and makapag-, two forms are accepted, i.e.either repeat the syllable ka or the first consonant vowel of the root word.
Exception:
Ma-an is used with –an goal focus affix instead of simply ma-.
Salitang ugat |
laba |
Ingles |
aspekto |
Pokus sa aktor |
Pokus sa layon |
|
panlapi |
Makapag- |
Ma-an |
|
pawatas |
makapaglaba |
malaban |
To be able to wash/ be washed |
perpektibo |
nakapaglaba |
nalaban |
Was able to wash |
imperpektibo |
Nakakapaglaba
nakapaglalaba |
nalalaban |
being able to wash |
kontemplatibo |
Makakapaglaba
makapaglalaba |
malalaban |
Will be able to wash |
2. Pangatnig (Conjnction)
A Conjunction is a word used to connect words, phrases, clauses or sentences. It can be simple combining or interrelated.
Below is a table of some pangatnig in Filipino and their equivalent in english
Coordinating |
Connects groups of words of equal value (magkapantay ang halaga) |
Halimbawa |
at; ‘t |
and (neutral) |
Nakakuha ako ng tubig at tinapay.
Nakatulog ako’t nakapahinga. |
ni |
nor |
Maliligtas kayo sa kidlat, kulog, ni bagyo ay hindi kayo maaano |
datapwa’t |
but, however, formal |
|
ngunit |
But-formal; not to be used in ordinary conversation |
Ibibigay ng alipin ang ginto ngunit hindi tatanggapin ni Magallanes. |
subalit |
but- formal |
Limampung (50) tauhan niMagallanes ang dumating na walang baluti subalit dala ang ibang mga armas.
Tatagain ng tatlo ang lalaki sa lahat ng bahagi ng katawan subalit, hindi ito masusugatan. |
pero |
but; on the other hand |
Mabait siya pero istrikto. |
o |
Or; alternative |
Kausapin mo ang guro o ang prinsipal. |
kundi |
but |
Hindi kami mga kaaway kundi mga kaibigan. |
Subordinating |
Introduces independent clauses |
Halimbawa |
Bagaman, bagama’t |
Although; though; in spite of, counter expectation |
Bagamat sinabi ni Magallanes na hindi sila makikikain, nagpakatay pa rin ang DATU ng dalawang baboy |
bago (adv.), syn. kaysa |
Before; rather than; denotes sequence |
Ilipat mo na ang kotse bago ka abutan ng parking enforcement.
Bago nagsimula ang misa, kinonsagra muna ang lugar. |
pagkatapos |
After, afterwards |
|
habang |
While, simultaneous, ongoing |
Habang may buhay, may pag-asa.
Habang itinataas ang ostiya, pinapuputok nang sabay-sabay ang lahat ng artileriya ng barko. |
samantala |
While, |
Pinapuputok nina Magallanes ang mga kanyon ng barko samantalang sa pampang ng dagat naman takot na takot ang datu at ang mga tauhan niya.
Samantalang naghihirap ang bayang Pilipino, nagpapasarap naman ang mga politiko. |
kapag |
If, just in case |
Kapag dumating ang alinamang barko namin, malalaman nila na naparito na kami. |
kaya |
That is why; effect |
Natakot kami kaya, kusa kaming nagpabinyag lahat. |
Kung kaya |
Effect of the previous clause |
Pinapuputok sa kanilang harapan ang mga armas kung kaya natakot nang lubha ang mga taga pulo. |
kung |
If, just in case, conditional |
Kung ayaw nilang magpasakop sa amin, lulupigin namin sila. |
Kung hindi, |
If not |
Kailangang magpakipot kung hindi, masisira ang aming pakikipagkalakalan sa kanila. |
basta’t |
As long as, conditional |
Makakalaya agad sila basta ipakita lamang nila ang tanda. |
dahil (sa) |
Because (of) |
Nakatapos siya sa pag-aaral dahil sa pag-alalay ng kanyang magulang.
Dahil sa nakita, hindi makapagsalita ang Datu sa takot. |
nang |
when |
Nang wala pa kayo, payapa ang
kalooban ko. |
Upang; para |
In order that, to, for the purpose of |
Pupunta kami sa inyong lugar hindi upang makikain kundi para makapagmisa. |
pagkatapos |
After; the second clause happens after the first |
Pagkataposnilang magmisa, nagpalabas ng paligsahan sa eskrima sina Magallanes |
3. PAGGALANG
In English, there is no equivalent for the respect particle po and ho,and the respectful affirmative response opo and oho. These words signify deference for the person spoken to. Where do these particles occur? They are used when one is speaking to an older person, to parents, grandparents, to one’s superior even if the person is younger, and to persons in authority. Elderly people also employ po when speaking to a younger person who is a complete stranger. Through this two letter word, one can see the beauty of the culture and how these people who own the language regard the kapwa-tao. The concept of the kapwa-tao is so different from “the other person” which is the equivalent in English. Kapwa acknowledges the humanity of the person as something that both of them share, whereas “the other” divides and isolates, discriminates.
Po is a respectful answer when one’s name is called. It is also used when one wants to clarify what was said that was not very clear to the person being spoken to.
Where does one put the po in a sentence? Po has a definite place in a sentence. It is always used with the second person plural or the third person plural pronouns.
Halimbawa:
Pupunta po ba kayo? [Are] (respect particle) you (plural) going?
Ayaw po ba ninyong kumain man Don’t (respect particle) you (plural)
lang? want to at least eat?
Ipapakita po namin sa inyo ang [We] will show (respect particle) you the
bahay. house.
Kumusta po sila? How [are] (respect particle) you?
Aalis na po ako. I will leave now (respect particle).
Kakain daw po sila. They will eat according to someone (respect particle).
Naglalakad pa raw po sina Mary. Mary still it is said is walking.
Susulat na naman po ba kayo? Are you going to write again?
(respect particle)
Ilalagay pa rin daw lang po ba ito? Will this be place still also only according to someone (respect particle)?
Gusto ko po ng adobo. I like (respect particle) adobo. (after one syllable word ko)
 
Pagsasanay A (Exercise A) Mga Pandiwa:
Palitan ng pandiwang um ang mga pandiwag may unlaping maka- at palitan naman ang pandiwang may unlaping makapag- ng mga pandiwang mag-. Isulat muli ang pangungusap na may um o mag na pandiwa.
- Nakakuha ng pagkain ang mga tao.
____________________________________________________________________
- Nakatulong ang Red Cross sa mga nasalanta ng baha.
____________________________________________________________________
- .Nakauwi na si Carla nang dumating ang sundo niya.
_____________________________________________________________________
- Nakakalakad na ang may sakit.
_____________________________________________________________________
- Nakakagapang na ang anak ni Vera.
_____________________________________________________________________
- Nakakatayo na si Jay-Jay pero hindi pa siya nakakahakbang.
_____________________________________________________________________
- Makakakanta si Kristina sa palabas kung may oras pa.
_____________________________________________________________________
- Makakapili sila ng upuan sa eroplano kung maaga sila sa paliparan.
_____________________________________________________________________
- Makakapasok na sa paaralan ang mga mag-aaral bukas dahil wala nang bagyo.
_____________________________________________________________________
- Makakasama sina Mark sa handaan pero kailangang sunduin sila.
_____________________________________________________________________
- Nakakapagpahinga ang nanay kapag tulog ang bata.
_____________________________________________________________________
- Nakakapagsalita siya ng Kastila.
_____________________________________________________________________
- Nakapagpaputok sina Magallanes ng kanyon.
_____________________________________________________________________
- Makakapagbasketbol ako mamaya pagkatapos kong mag-aral.
_____________________________________________________________________
- Nakapagmiting din kami sa wakas.
_____________________________________________________________________
- Nakapagbihis ako kaagad bago dumating ang sundo ko.
_____________________________________________________________________
- Nakakapagsulat ako kapag matahimik ang kapaligiran.
_____________________________________________________________________
- Nakapagligpit ba sila bago umalis?
_____________________________________________________________________
- Nakapaghilamos ang bata pagkatapos maglaro.
_____________________________________________________________________
- Makakapagmasid kami sa pagawaan dahil sa pinayagan kami ng manedyer.
_____________________________________________________________________
Ano ang kaibahan ng kahulugan ng mga pangungusap na may Actor Focus na pandiwa sa mga pangungusap na may abilitative, aptative na pandiwa?
Pagsasanay B (Exercise B) Mga Pangatnig (Conjunctions) Lagyan ng akmang pangatnig ang mga patlang sa pangungusap. Pumili sa mga sumusunod:
At kung kaya kung
ni kung hindi bago
o kundi Kapag
upang kundi para Habang
Nang Pagkatapos basta
Bagamat ngunit subalit
dahil sa / kasi datapwat [ita-type ang sagot sa patlang]
- Noong bago sinakop ng mga Kastila ang kapuluan na ngayo’y tinatawag nang Pilipinas, malayang nakikipagkalakalan ang mga tao sa iba’t ibang mga nasyon.
- Nagtapon si Magallanes ng pulang gora at iba pang mga bagay na nakatali sa isang patpat.
- Ibigay mo ang isang bara ng ginto at isang basket ng luya sa kanya.
- Ibinigay ng alipin ang regalo kay Magallanes ngunit ayaw kunin ni Magallanes.
- Hindi kami mga kaaway kundimga kaibigan.
- Magpakuha ka ng pagkain dahil sa / kasi gutum na gutom kami.
- Hindi kami dapat magmukhang sabik sa ginto, kung hindi masisira ang aming pakikipagkalakalan sa kanila.
- May kasamang anim owalong tauhan ang Datu.
- Pinapuputok sa kanilang harapan ang mga baril kung kaya natakot sila.
- May tatlong armadong lalaki na may hawak na mga espada at sundang.
- Tatagain ng tatlong sundalo ang lalaking nakabaluti subalit hindi ito masusugatan.
- Dahil sanakita nilang hindi nasaktan ang lalaki, hindi makapagsalita ang Datu sa takot.
- Bukas–palad ko silang tinanggap katulad ng pagtanggap ko sa lahat ng mga dumadaong dito sa amin upang makipagkalakalan.
- Pupunta kami sa inyong lugar hindi upang makikain kundi para makapagmisa.
- Habang itinataas ang ostiya, pinapaputok ng mga Kastila ang artileriya ng barko.
- Bago tayo dumaong, anim na beses ninyong paputukin ang kanyon bilang tanda ng kapayapaan.
- Nangwala pa kayo, payapa ang aking kalooban.
- Pagkatapos,nagpakuha ng kurus si Magallanes at ipinatayo ito sa tuktok ng pinakamataas na bundok.
- Maliligtas kayo sa kidlat, kulog, ni bagyo ay hindi kayo maaano.
- Kapag nahuli ang isa sa mga tauhan ninyo, makakalaya agad sila basta ipakita lamang nila ang tanda.
- Bagamat sinabi iyon ni MAGALLANES, nagpakatay pa rin ang DATU ng dalawang baboy.
- Nang magmimisa na, 50 tauhan ni MAGALLANES ang dumating.
- Walang baluti ang mga tauhan ni Magallanes subalit dala nila ang kanilang mga armas.
- Bago nagsimula ang misa, kinonsagra muna ang lugar.
- Kung ayaw nilang magpasakop sa amin, lulupigin namin sila.
- Datapwat superyor ang armas ni Magallanes, hindi natakot si Lapulapung lumaban sa kanya.
Pagsasanay C (Exercise C)
Paggamit ng Magalang na Pananalita. Isaayos ang mga salita sa bawat bilang upang makabuo ng magalang na pangungusap. Lagyan ng wastong bantas ang nabuong pangungusap. [drag and drop ito]
- po / Tao
_________________________________________________________________
- kayo/ po/ Tuloy
__________________________________________________________________
- iyon/Ano /ho
__________________________________________________________________
- si / ba/ raw/ Butuan/ sa/ Pupunta /po / Magallanes
__________________________________________________________________
- prutas /pong / ng /Sino/ makakapagdala
__________________________________________________________________
- sa /kayo /Makakadalaw / kaibigan /ba /mga /ninyo/po
__________________________________________________________________
- po/Kami/ lingkod./ inyong / ang /abang
__________________________________________________________________
- Pupunta/ kayo/ na naman/ po/ simbahan /daw /sa /ba
__________________________________________________________________
- po /sa/ Ipagpaumanhin/ ang / namin /ninyo/ kalat /bahay.
__________________________________________________________________
- po/nga /Makikiraan
__________________________________________________________________
- pera/ pero/ po/ Huwag /sana /ng/ magagalit/kayong/ kailangan /ko ng .
__________________________________________________________________
- ninyo/ libro/ Kung /ninyo/ ng / mamarapatin /ang/ ako /po/ ng/ na lang/ magsasalin
__________________________________________________________________
- po / mesa / Pakiabot /sapatos/ ng /ilalim/ aking nga /sa /ng.
- ko/ kasi / nabasag /po / po/ plorera./ Sori/ ang
__________________________________________________________________
- po/ po/ ng bago / mag-alala / kayong /Huwag/ kayo/ ibibili ko/na lang
__________________________________________________________________
- ang /ko/ po / mga /Nay/ susi / nasaan
__________________________________________________________________
- po/ Dito ko lang/ sa ibabaw ng tokador/ inilagay
__________________________________________________________________
- ho / bang /nila /Ano /pangalan
__________________________________________________________________
- ho /awditoryum/ ang /Dito/ papunta sa / daan
__________________________________________________________________
- sa inyo/ Ano / ko / ang / po /maipaglilingkod
__________________________________________________________________
|
